In een stad waar ruimte en beleid worden ingenomen door voornamelijk commerciële motieven, is het zoeken naar een alternatief model dat enerzijds mensen opvangt die niet in dat verhaal passen en anderzijds wel de middelen opbrengt om zich ergens een plaatsje tussen al dat kassagerinkel te verzekeren.
Om haar deelnemers te ondersteunen in hun technologische zelfredzaamheid moet onze school zonder muren de ontwikkeling van haar curriculum dus ook zelfstandig kunnen dragen. We proberen het herstel van de wereld daarom op zo’n manier te organiseren dat mensen zich gesterkt voelen in hun ontwikkeling en anderzijds hun activiteiten en bezigheden ook een waardevol resultaat opleveren waartoe anderen bereid zijn om voor te betalen.
Hoe ziet zo’n organisatie er dan precies uit? Welke mensen komen hier op af en hoe vinden zij hun plekje om mee te investeren in hun social profit?
Een zelfredzame bedrijvigheid
Het is sinds de oprichting van de vzw de ambitie geweest om mens en wereld te helpen in hun herstel en om dat te doen zonder structurele subsidies. We moesten dus economisch zelfredzaam worden en kozen daarom resoluut voor een actieve werking die diensten en producten zou uitwisselen met onze buren. We zouden dus een school zonder muren worden. Deze uitwisseling bepaalt nog steeds in grote mate hoe we het herstel van de wereld opnemen en gaandeweg hebben we waardevolle inzichten gekregen over hoe we dicht bij onze waarden kunnen blijven en toch voldoende rendement kunnen realiseren. Sommige materialen – zoals textiel of elektro bijvoorbeeld – waren voor ons heel moeilijk om inkomsten uit recyclage en hergebruik te genereren. Andere, zoals fietsen, hout en metaal zijn dan wel een dankbaar materiaal om mee te werken.
Een school zonder muren verwerkt niet alleen restmaterialen tot waardevolle objecten of bouwstenen. De vzw creëert een dynamisch en gezond metabolisme dat een hele bedrijvigheid uitbouwt rond een specifiek materiaal en allerlei diensten en producten ontwikkelt om te verkopen, verhuren, ontlenen en door te geven.
Door steeds af te toetsen welke materialen in welke vorm nog van nut kunnen zijn binnen de maatschappij, leert de vzw het herstel van de wereld zo te organiseren opdat dit ook steeds maatschappelijk relevant blijft. Een beter inzicht hierin maakt het voor ons gemakkelijker om te kiezen welke materialen geschikt zijn om in het curriculum op te nemen en waarin we verder in willen investeren. Dit is een actief onderzoek en eentje waar alle deelnemers aan bijdragen.
Een inclusieve inwerkplek
De vzw biedt een duidelijk kader waarbinnen het herstel van de wereld kan worden opgenomen. We willen zowel ruimte als tijd binnen de vzw gebruiken opdat dit het herstel zo goed mogelijk faciliteert. Dit betekent in de eerste plaats een veilige plek creëren waar iedereen kan meedraaien op diens eigen tempo. Dit realiseren we door inclusieve leeromgevingen aan te bieden met plaats voor experiment en creativiteit. We merken dat samen vaardigheden leren door de wereld te herstellen net die gevoeligheden en noden beantwoordt waar veel mensen geen antwoord voor vinden. Hier aan mee kunnen werken, biedt onze deelnemers voldoende uitdaging en zingeving om zelf hun tijd nuttig in te vullen.
Hoe werkt dit dan precies?
Het herstel van de wereld leren kennen is een hele reeks keuzes maken. Eerst ga je onderzoeken hoe iets werkt en hoe je deze functies opnieuw kan realiseren. Dit proces heet reverse engineering. Als dit duidelijk is geworden, kan je de herstelling gaan opbouwen. Hoe dat precies kan, laten we open. Er is niet één juiste methode. We nodigen onze deelnemers uit om hier zo veel mogelijk zelf in te beslissen. We laten hen hierbij vrij. Toch kunnen zij doorheen dit proces steeds bij een begeleider terecht wanneer ze vragen hebben. En het is dit vertrouwen dat de emancipatorische kracht en autonomie levert die zo veel mensen missen. Door hands-on iets te leren herstellen dat ook een concreet resultaat oplevert op korte termijn, leer je ook belangrijke finesses en attitudes over hoe je probleemoplossend kan werken:
A. Ofwel leer je zo snel mogelijk terug iets functioneel maken tot diens conventionele staat
B. Ofwel leer je dat je ook met eigen creatieve ideeën over vorm, kleur en functies iets van jezelf in de wereld kan zetten
We zien dat er vaak tussen beide houdingen wordt gewisseld – ongeacht de competenties en vaardigheden. En het is dit kunnen wisselen dat ervoor zorgt dat de motivaties uit zichzelf komen. En dat zorgt dan weer voor een zelfgekozen regelmaat om met aanhoudend enthousiasme aanwezig te zijn op onze leer-werk momenten.
Het geheel is daarbovenop zo ingericht dat het kan draaien op wisselende snelheden. Zie het als een proeftuin die afhankelijk van de seizoenen soms meer en soms wat minder produceert. We hoeven geen constante productiviteit aan te houden noch op jacht te gaan naar steeds hogere punten en omzetcijfers. Voor ons is louter het willen opnemen van een nieuwsgierige bedrijvigheid en een nuttige bezigheid ruim voldoende.
Het is de taak van de vzw om dit gezond gevoel van werken te beschermen en een gezonde werkomgeving met zorg en aandacht voor wisselende snelheden dus ook rendabel te maken. We bieden daarom een hele mix van activiteiten aan; teambuildings, workshops, verkoop en verhuur van producten en diensten die de inkomsten genereren om onze inwerkplekken verder te ontwikkelen. Helaas wordt nog veel van onze zorg niet gezien en kan dus ook niet naar waarde geschat worden. We proberen met dit artikel daar verandering in te brengen.
Hoeveel social profit levert dit de maatschappij op?
Onze manier van aanpak trekt mensen aan die hier graag in mee draaien. In 2025 waren er 17 jongeren en 7 vrijwilligers die zich hebben ingezet voor het herstel van de wereld. Elke woensdagmiddag probeerden zij nieuwe dingen uit en hielpen elkaar weer op weg op momenten dat de techniek wat te overweldigend leek.
Dit lijkt misschien niet heel erg veel maar om zo’n vruchtbaar studiewerk te verrichten, zijn er best wel veel middelen nodig.
Onze school zonder muren betaalt 17.000 euro per jaar aan huurkosten voor het gebruik van een geschikt atelier en opslagruimte voor al het studiemateriaal. Daarbovenop moet je nog eens 2000 euro per jaar tellen voor alle logistieke kosten.
Dit is voor ons een serieuze investering in kwetsbare mensen. Nochtans bespaart dit de maatschappij heel wat geld uit, net omdat zij bij ons terecht kunnen om hun eigen tempo en zingeving opnieuw terug te vinden. Meehelpen aan het herstel van de wereld, zowel bij jongeren als volwassen, is vaak een laatste houvast of net een eerste positieve ervaring in hun integratie in de maatschappij en voorkomt vaak een uitval of burn-out. De maatschappij vermijdt daardoor heel wat kosten.
Een burn-out zou de maatschappij 80.000 tot 116.000 euro per jaar kosten. Bedrijven moeten lonen door betalen en vervanging zoeken en er komen heel wat indirecte kosten bij om deze personen opnieuw te integreren en te begeleiden bij het zoeken van nieuw of aangepast werk.
Onze school zonder muren gaf in 2025 zeven vrijwilligers de kansen en tijd om zich te oriënteren en meer vaardigheden te krijgen om zich gerichter te integreren op de arbeidsmarkt. Kunnen we claimen dat we volledig verantwoordelijk zijn en er in geslaagd zijn om voor deze zeven mensen een burn-out af te wenden? Nee, maar aangezien zij één middag in de week zich konden inzetten, kunnen we wel zeggen dat we daar een fractie aan toe hebben bijgedragen.
Zo helpen we de maatschappij de kost van een burnout tussen 5714 en 8285 euro per persoon te vermijden. Zo’n preventieprogramma komt neer op een besparing van 39.998 tot 57.995 euro per jaar.
We vangen niet enkel de mogelijke kosten op van burnout. Onze methoden hebben al meermaals de motivaties en ambities van oververmoeide en zoekende jongeren kunnen herstellen. We horen vaak van hen dat onze werking de enige schoolse omgeving voor hen is die zin lijkt te hebben. Het gesprek dat daarop ontstaat, levert voor beide partijen vaak heldere inzichten op. We maken ons sterk dat als onze werking zou stoppen, veel van onze jonge deelnemers alsnog uit het reguliere schoolsysteem zouden vallen.
In 2025 hebben we zo 17 jongeren opgevangen en we willen er alles aan doen om ook de volgende jaren een waardevol vangnet voor hen te blijven. Dit is niet enkel een hoopgevende investering in de jongeren zelf. Het bespaart de maatschappij ook heel wat middelen mocht iemand daadwerkelijk vroegtijdig het schoolsysteem verlaten.
Door zelf een laagdrempelige en veilige inwerkplekken gratis aan te bieden, besparen we op twee manieren:
Ouders kunnen besparen op de kosten van de vrijetijdsbesteding voor hun kind.
El Laboristo probeert leerkansen in de maatschappij te herverdelen door als een heuse school zonder muren buitenom het reguliere onderwijs een alternatief curriculum te ontwikkelen. Dit stelt ons in staat om kansarme gezinnen te helpen om hun technologische zelfredzaamheid te emanciperen.
Samen kunnen werken aan het herstel van de wereld, levert samenhorigheid, zelfvertrouwen en een positief toekomstbeeld op dat iemand diens leven lang met zich mee kan dragen. Zo’n krachtig gevoel leeft het meest en is het meest nodig bij jongeren in volle ontwikkeling. We nodigen daarom zowel jongens als meisjes tussen 11 en 18 jaar uit om op woensdagnamiddag hun hoofd en handen aan het werk te zetten. Zij kunnen iedere week gratis herstellessen volgen onder begeleiding van onze ervaren schoolmakers.
Door de drempel van een inschrijvingsgeld weg te halen, kan iedereen die gemotiveerd is deelnemen aan onze activiteiten. We engageren ons met El Laboristo graag om deze kosten op ons te nemen. En dat levert best wat financiële ademruimte op voor de 17 gezinnen. Zo besparen de ouders van onze jongeren in onze fietsklas 35.700 tot 79.560 euro per jaar.
De maatschappij kan de investeringen in vroegtijdige schoolverlaters later dubbel en dik terugverdienen.
Onze jongerenwerking heeft ook een preventief effect voor de samenleving. Door jongeren na school op te vangen én een nieuw geduld en zelfvertrouwen aan te leren, blijven ze gemotiveerd om iets van hun leven te maken. En dat levert op termijn de maatschappij nog het allermeest op.
Overheden missen immers heel wat inkomsten omdat vroegtijdige schoolverlaters (vsv’ers) in de laagste belastingschijven actief zijn. Het geaccumuleerde inkomensverschil tussen een vroegtijdige schoolverlater en iemand met een secundair onderwijsdiploma wordt voorzichtig geschat tussen de 106 000 en 258 000 euro.
Daarnaast zijn er ook hogere kosten voor de samenleving in de vorm van sociale zekerheids- en werkloosheidsuitkeringen en de nood voor extra opvolging en sociale begeleiding. Eurofound heeft berekend dat vsv’ers de maatschappij jaarlijks tot 130 000 euro per jaar kosten zolang deze zonder job zitten.
Zowel onze jongeren als de maatschappij hebben dus alle belang bij een kwaliteitsvolle leeromgeving. Nochtans is er binnen het Vlaamse Actieplan Vroegtijdig Schoolverlaten geen budget (nul euro) voorzien. En dat is net waarom de vzw zich in en uit allerlei bochten, hoeken en knopen wringt om haar missie duurzaam te ontwikkelen en haar sociaal engagement zo te organiseren dat alle jonge deelnemers op een vrolijke wijze kunnen groeien tot kritische, zelfredzame volwassenen.
Gemiddeld verlaat 12% van de leerlingen in Vlaanderen het secundair onderwijs zonder kwalificatie. Voor El Laboristo betekent dat we minstens twee van onze 17 leerlingen in 2025 van zo’n lot behoed hebben. De zoektocht naar die eerste job na een succesvol schooltraject duurt gemiddeld zo’n 7 maanden. Dat geldt ongeveer ook voor schoolverlaters zonder diploma. Drie op vier vsv’ers vinden daadwerkelijk ook werk binnen het jaar. Één op vier is helaas na een jaar nog werkzoekend. Dat betekent dat El Laboristo met één woensdagmiddag in de week jaarlijks 108.333 euro budget voor schooluitval opvangt. Graag gedaan Vlaamse regering!
Een positieve balans?
Met een werkingskost van 19.000 euro besparen we de maatschappij 184.031 tot 245.888 euro per jaar. Als dit geen efficiënt inzetten van middelen is, dan weten we het ook niet meer. Helaas geniet niet de vzw maar heel wat anderen van deze ‘productiviteitswinsten’. We ijveren bij El Laboristo bij overheden om al deze onbetaalde zorg naar hun waarde te schatten. En jij kan daar ook mee helpen!
Onze werking is niet gesubsidieerd. Alle tijd, energie en kennis die we delen met vrijwilligers en jongeren zijn volgens bovenstaande rekenoefening wel heel wat euro’s waard. Bij deze doen we een warme oproep om samen met ons iets terug te geven aan de maatschappij.
Help ons zelfredzame mensen op te leiden en eindeloos kansen te geven om minstens deeltijds te werken en maatschappelijk relevante kennis over te dragen en zo te vermijden dat jongeren schoolmoe worden. Want kunnen meedraaien in onze school zonder muren, is een duidelijk WIN-WIN voor de toekomst van zij die niet zo veel kansen mogen missen in hun leven.
Een boodschap aan de profit-profit sector
Een eenzijdige focus op wat je wilt bereiken met je onderneming, verhoogt het risico dat je blind wordt voor het sociale ecosysteem waarbinnen jouw activiteiten zich ontwikkelen. We hopen dat we met deze tekst je een fijnzinnigheid terugvindt en je met een rationele kijk op de context van economische processen kan inzien dat het welzijn van de samenleving een groot deel van jouw bedrijfsresultaten bepaalt.
Begrijp ons niet verkeerd. Je mag fier zijn op jouw gegenereerde winsten. Je mag dat zelfs blijven doen van ons. Maar vergeet hierbij niet dat deze winsten zijn gerealiseerd door het werk van vele anderen. Zowel binnen als buiten jouw bedrijf. Jouw successen staan op de fundamenten van onbetaalde zorg. Van thuisblijvende alleenstaande moeders tot vzw’s die telbaar veel noden en onzekerheden opvangen die niet passen binnen al die commerciële instellingen.
Bij deze een warme oproep: neem sociale doelen op als een volwaardige bedrijfsactiviteit.
Je kan als commercieel bedrijf zelf gaan investeren in een gezonde werkomgeving én je kan organisaties steunen die van zorg en inclusie hun prioriteit maken. Want het is na deze tekst wel duidelijk: als het gaat over welzijn en zorg, dan werkt onze non-profit nu eenmaal op dat vlak vaak veel efficiënter.
Wij nodigen je alvast graag uit om ons geloof in wisselende snelheden te delen. Het is alleszins positief voor je ESG-rapportering!
